Erfgoedprijs

(Bron:Tom Van Nuffel)

Winaar editie 2010

Bij de 4de editie van de Erfgoedprijs werden negen inzendingen genoteerd. Onder het voorzitterschap van directeur Andrea De Kegel werden de inzendingen beoordeeld door een jury bestaande uit Tim Soens, Daphné Maes, Marina Laureys, Guido Knops en Marie-Christine Laleman. De deputatie besliste, na kennisname van het unanieme voorstel van de jury, de prijs toe te kennen aan Buren van de Abdij uit Gent. Deze groep vrijwilligers houdt met tal van activiteiten de voormalige Sint-Baafsabdij open en houdt op die manier de onderhoudstoestand van het gebouw in het oog. Eervolle vermeldingen gaan naar Op Stoapel uit Temse voor de maatschappelijke impact van hun werking en De Twee Ambachten uit Assenede voor het project Victoria.

De Buren van de Abdij of 'mensen maken het verschil'

De "Buren van de Abdij" is een buurtvereniging om en bij de Gentse Sint-Machariuswijk die het jammer vonden dat de Sint-Baafsabdij al jaren gesloten bleef voor bezoekers. Begin 2007 lanceerden enkele buurtbewoners het idee om zelf de abdij open te houden en buurtactiviteiten te organiseren. Ondertussen is de vereniging uitgegroeid tot een zestigtal vrijwilligers met een heel diverse achtergrond. Dit laat toe zich enerzijds specifiek te richten op de diverse bewonersgroepen, anderzijds ook activiteiten te organiseren voor een breder publiek. In 2009 mochten de Buren bijna 10 000 bezoekers verwelkomen. Om de geschiedenis van de plek beter te leren kennen en te evoceren ontwikkelt de vereniging diverse instrumenten: grote afdrukken van oude kaarten in de wijk helpen de bezoekers inzicht te verschaffen in het rijke verleden van de wijk, er werd een boek gepubliceerd 'De Buren en de Abdij' over de wijk en de abdij en er is de website www.burenvandeabdij.be waar de vele activiteiten en informatie over de abdij terug te vinden is.

Door het regelmatige contact met de abdijsite houdt de vereniging een oogje in het zeil omtrent de bouwfysische toestand van de gebouwen. Zij onderhouden niet zelf, maar signaleren onmiddellijk mankementen aan de stadsdiensten waarmee ze ondertussen een goede relatie hebben opgebouwd. Door het organiseren van culturele en buurtactiviteiten wordt de site opnieuw een plek waar mensen zich kunnen bezinnen over leven, mens en maatschappij. Zo sluit men op een eigentijdse manier aan bij het verre verleden van dit gebouw. De jury looft de bottom-upwerking van de vereniging. Zonder financiële ondersteuning van de overheid en op eigen initiatief houden ze de Sint-Baafsabdij onder de aandacht van een groot publiek. De werking van deze vereniging heeft volledig te maken met de ontsluiting van dit belangrijk stuk erfgoed en heeft dus onmiddellijk impact op de maatschappelijke integratie ervan. De groep vrijwilligers zette een dynamiek in gang die zeker als voorbeeld kan dienen. Om de continuïteit te verzekeren dient wel de nodige aandacht te worden besteed aan de 'verjonging' van de groep.

Op Stoapel: erfgoed van de zeescheepsbouw in Temse

De scheepsbouw in het Land van Waas was jarenlang de motor van de economie maar had tevens een enorme impact op het culturele en sociale leven in de regio. Helaas herinnert nog weinig in het straatbeeld van Temse aan dit roemrijke verleden en dit was voor de vereniging Op Stoapel meteen de drijfveer om zich in te zetten voor dit voor de regio belangwekkende erfgoed. In 2009 kwam de vereniging met een eerste project 'Verankerd' naar buiten. Doelstelling was om via multimediale technieken en een grote diversiteit aan activiteiten een sfeerbeeld te scheppen van de vroegere Boelwerf van Temse. Het geheel vond plaats in de voormalige Vak- en Ambachtsschool in Temse, een plek waar vele scheepsbouwers zijn opgeleid. 'Verankerd' speelde ook een belangrijke rol in het genezingsproces van de wonde die het faillissement van de werf geslagen had. De negatieve sfeer maakte stilaan plaats voor het besef dat de Boelwerf een uniek stuk erfgoed is, waarop iedereen best trots mag zijn. In 2010 volgde een tweede project 'Temse in de wolken'. Toen werd in het kader van een reünie van historische vaartuigen de mijnenveger 'De Bernisse', in 1954 gebouwd op de Boelwerf, opnieuw naar Temse gehaald. De jury is van mening dat de werking van de vereniging een grote maatschappelijke impact heeft omdat ze werkt rond een erfgoedthema dat een ruim publiek in Vlaanderen sterk aanspreekt. De jury looft de inzet en de goede wil van de vrijwilligers en is ervan overtuigd dat de vereniging mits begeleiding door professionele erfgoedwerkers het erfgoed van Temse en dat van de Boelwerf in het bijzonder een plaats kan geven in de geschiedenis.

De Twee Ambachten: het verhaal van Victoria

Tijdens opzoekingen in het Gentse Rijksarchief ontdekt een lid van de heemkundige kring 'De Twee Ambachten' een verhaal over zuster Victoria. Zuster Victoria trad in 1677 in de abdij van Oosteeklo in. Na enkele jaren kreeg ze in- en uitwendige tekenen van heiligheid. Naarmate de mirakels meer bekend werden, besloot de Kerk in te grijpen en de miraculeuze verschijnselen te onderzoeken. Bij dit onderzoek wordt zelfs de Inquisitie van Rome ingeschakeld. Uiteindelijk wordt de zuster beschuldigd van bedrog en wordt ze, samen met haar abdis, gestraft.

Rond dit verhaal ontwikkelde de heemkundige kring een reeks initiatieven die buiten de grenzen van hun reguliere werking valt: op basis van het verhaal werd een monoloog uitgeschreven die werd vertolkt door woordkunstenares Tine Ruysschaert. Na de monoloog gaf een specialiste in mirakelbelevenissen duiding bij het verhaal. De monoloog werd verschillende malen opgevoerd in de kerk van Oosteeklo, op de plek waar de zuster ooit mirakelbelevenissen onderging. Het volledige verhaal werd gepubliceerd met de toelichting en een beschrijving van de abdij, de resten en haar geschiedenis. De opvoering werd ook verfilmd. Tijdens Erfgoeddag 2010 werd de film getoond in het oude gastenverblijf van de abdij, het oudste nog resterende gebouw van de abdij. Op die dag en ook tijdens Open kerkendag waren rondleidingen voorzien.

De jury is het er unaniem over eens dat hier een vrij moeilijk thema toch op een wetenschappelijke manier werd ontsloten voor een breed publiek. De inhoud van het document uit het Gentse Rijksarchief wordt op die manier bekendgemaakt. De kleine heemkundige kring treedt buiten zijn eigen context door het niet enkel in zijn tijdschrift te publiceren, maar rond het thema ook andere activiteiten te ontwikkelen. Het verhaal van dit project heeft veel positieve weerklank en kan als voorbeeld gelden voor anderen.

Contact

dienst Erfgoed
PAC Het Zuid
Woodrow Wilsonplein 2
9000 Gent
09 267 72 25
erfgoed@oost-vlaanderen.be